انسان در لحظه تاريخي تعيين كننده‌اي قرارگرفته است. ما با تخريب بيش از پيش اكوسيستم‌هايي روبه‌رو هستيم كه هستي و زندگي ما به آنها وابسته است. نگاه توأمان به محيط‌زيست و دغدغه‌هاي توسعه و نيز توجه بيشتر به محيط‌زيست، به حفاظت و مديريت بهتر اكوسيستم‌ها خواهد انجاميد.

 اين جمله آغازين دستوركار 21 است كه در 1992 تهيه شد و به امضاي ايران نيز رسيد. ايران همچنين در 1994 پيمان مقابله با بيابان‌زايي را امضا كرد. با آنكه زمان زيادي از انتشار اين 2 سند مهم و امضاي آنها مي‌گذرد، گويي هنوز آن‌را در مديريت سازه‌اي آب، راه و... ناگشوده گذارده‌ايم. رويكرد سازه‌اي مديريت آب، با تكيه بر تصدي‌گري دولتي و تصميم‌گيري انحصاري شركت‌هاي دولتي، ناقض سه اصل 44، 50 و 48 قانون اساسي كشور است. بي‌گمان با تكيه به روح قانون اساسي و سه اصل يادشده بود كه ما دستور 21 همايش ريودوژانيرو و پيمان مبارزه با بيابان‌زايي را امضا كرديم. اين دو سند مهم‌ترين راهكارهاي اجرايي توسعه پايدار را بيان مي‌كنند.

پس از 1992 بسياري از كشورها به تحليل دستور 21 پرداختند و رويكردهاي توسعه را با آن هماهنگ ساختند. ما با وجود بسط و گسترش دانش ملي در پاره‌اي زمينه‌ها، در زمينه حفاظت از محيط‌زيست كوتاهي كرديم. بدون توجه به پيامدها و بدون برنامه راهبردي متكي به هويت ملي ريشه‌دار اين سرزمين، دست به ساخت و ساز و تغيير محيط زديم. سدسازي يكي از پرهزينه‌ترين و نامؤثرترين فعاليت‌هاي كشور است. ايرانيان بيش از 2 هزار سال است كه با سدسازي آشنا هستند.

با پرشدن سد كريت خراسان از رسوب (بلندترين سد جهان به‌مدت 550 سال تا اوايل قرن بيستم)، ناممكن شدن ادامه بهره‌برداري از سدهاي كبار قم و عباسي مازندران و... ايرانيان كه شايد خود، سدسازي را به جهانيان آموخته بودند آن ‌را از 5-4 سده پيش به كناري نهادند و ساير روش‌هاي بومي اين سرزمين مانند قنات، آب بندان و... را گسترش دادند. آن‌گونه كه پتريك مك كالي در كتاب رودهاي خاموش مي‌نويسد؛ نزديك به 4000 هزار قنات در سراسر ايران كار تامين پايدار آب كشاورزي و نيز شرب را به‌خوبي انجام مي‌دادند.

اما پيكره دولتي متولي آب طي 5‌دهه مديريت سازه‌اي، ناپايداري شديدي را براي آبخيزها، جنگل‌ها، رودها، درياچه‌ها، تالاب‌ها، دشت‌ها و سيلاب‌دشت‌هاي كشور رقم زد. با وجود هزينه نجومي ساخت سدها، سهم سدها در تامين آب كشاورزي و نيز تامين برق كشور درصدي تك رقمي است. گويي سدهاي كشور ساخته مي‌شوند كه ساخته شده باشند نه آنكه سودمند باشند. هنوز شبكه درجه 3 و 4 قديمي‌ترين سد كشاورزي كشور يعني سد دز ساخته نشده اما عمر سد به پايان رسيده و هزينه نگهداري بدنه پر از ترك آن بسيار سنگين است. يك ميليون هكتار شبكه موعود سدها اجرا نشده و سرنوشتي ناشفاف دارد.

وقوع سيل در 5 دهه اخير عمدتاً به سبب محو جنگل‌هاي كشور است كه البته ما صورت مسئله را پاك مي‌كنيم تا مهار سيلاب را از فوايد سدها قلمداد كنيم. شكسته شدن سد دشت يا وفائيان در خراسان شمالي در پي يك سيل و تلفات جاني و مالي بسيار فراتر از خود سيل، نقطه پاياني بر اين ادعا برجاي گذاشت. چاره سيل، نه سدبندي، كه احياي آبخيزها و جنگل‌ها، رويكرد مديريت غيرسازه‌اي كاهش آسيب و آگاهي رساني است. خطوط عمده مغايرت رويكرد سازه‌اي مديريت آب، با دو سند مهم يادشده بالا در اين بررسي به چالش كشيده مي‌شود.

در اين بررسي، بيابان‌زايي desertification به معني تخريب سرزمين land degradation و مبارزه با آن به معني پيشگيري از تغيير كاربري يا نابودي توان توليد زيست شناسي يا اقتصادي سرزمين آمده است.

 برای مشاهده کامل متن بر روی ادامه کلیک کنید..

گرچه گفت‌وگوي مديركل اوقاف و امور خيريه استان گيلان با باشگاه خبرنگاران جوان كه طي آن از صدور حكم قطع 40 اصله درخت كهنسال به ‌دليل مبارزه با خرافه پرستي!!، سبب شد  تا دوستداران محيط‌زيست و طبيعت آخر هفته پر اضطرابي را پشت سر بگذارند؛ اما رئيس شوراي‌عالي جنگل، مرتع و آبخيزداري كشور از متوقف شدن اين روند خبر داد.

مهندس ابوالقاسم بهرامي، در اين باره گفت: درختان كهنسال از جمله منابع غني و ارزشمند كشور تلقي مي‌شوند كه علاوه بر اهميتي كه از نظر تاريخي دارند از جنبه زيست‌محيطي نيز بسيار مورد توجه‌ هستند.

تا آنجا كه امروزه در بسياري از مراكز تحقيقاتي، درختان كهنسال به‌عنوان يكي از طرح‌هاي تحقيقاتي در دست بررسي است، همچنان كه يونسكو توجه خاصي به اين درختان دارد.وي افزود: دركشورما نيز با توجه به غناي درختان كهنسال، برخي استادان با همكاري ساير متخصصان جهان به‌طور مشترك مشغول بررسي درختان كهنسال كشور هستند.

علاوه براين، در داخل كشور هم، طرحي تحت عنوان درختان كهنسال تعريف شده و در قالب اين طرح شناسايي و بررسي تمامي درختان كهنسال كشور به‌عنوان ذخاير ارزشمند در دست بررسي است.

رئيس شوراي‌عالي جنگل، مرتع و آبخيزداري كشور با انتقاد از قطع درختان كهنسال گيلان با توجيه مبارزه با خرافه‌پرستي افزود: قرار گرفتن اين درختان در مناطق مختلف از جمله،  امامزاده‌ها يا برخي قبرستان‌ها سبب شده تا مردم به به‌دليل موقعيت استقرار اين درختان به ديده تكريم به آنها نگاه كنند. بديهي است كه در طول تاريخ، برداشت‌هاي نادرستي هم در اين زمينه ايجاد شود؛ اما ما نبايد به بهانه مبارزه با اين برداشت‌هاي ناصحيح ، صورت مسئله را پاك كنيم بلكه بايد با آن برداشت نادرست برخورد شود؛چراكه از هر زاويه و با هر بينشي كه به اين قضيه نگاه كنيم قطع درخت مردود است به‌خصوص در كشور ما كه بنا به آموزه‌هاي ديني و تصريح پيامبر گرامي اسلام بر حفظ و نگهداشت درخت تاكيد شده است،

بهرامي، همچنين از اعزام گروهي متخصص براي بررسي وضعيت درختان كهنسال  گيلان خبر داد و گفت: اين گروه ضمن بازديد از تك‌تك درختان كهنسال موجود در استان، شيوه‌هاي حفظ و صيانت بهتر و پايدار آنها را بررسي مي‌كنند.

در عين حال مدير روابط عمومي اداره كل منابع طبيعي استان گيلان در باره قطع درختان كهنسال به خبرنگار ما گفت: اداره كل حج و اوقاف استان، درخواستي مبني بر قطع درختان به منابع طبيعي ارسال كرده بود و در پي آن، 2 اصله درخت  در محدوده بقاع متبركه در رضوانشهر  قطع شد؛اما منابع طبيعي استان هيچ درخواستي براي قطع 40 درخت دريافت نكرده است.

گفتني است، مديركل اوقاف و امور خيريه استان گيلان روز چهارشنبه ۲۲ آبان در گفت‌وگو با باشگاه خبرنگاران جوان از قطع درختان كهنسال به‌منظور مبارزه با خرافه‌پرستي خبر داده و گفته بود: مقدس شمردن و كرامت قائل شدن به درختان هيچ جايگاهي در فرهنگ ديني مسلمانان ندارد و بايد اينگونه افكار و خرافه‌پرستي‌ها و دخيل بستن و نذر و نياز با درختاني كه به‌اصطلاح غلط، نظر كرده‌اند مبارزه كرد.!!!

وي همچنين از شناسايي 40 اصله درخت كهنسال «مقدس‌نما» خبر داده بود كه در آينده قطع خواهند شد و چوب آنها در امور خيريه!! صرف خواهد شد.